Η ψευδαίσθηση της επαγγελματικής ιδιότητας: Η παροχή Νομικών και Ιατρικών Συμβουλών από την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ευκολία με την οποία παίρνουμε απαντήσεις σε σύνθετα ερωτήματα είναι εντυπωσιακή. Πολλοί μπαίνουν στον πειρασμό να ρωτήσουν την AI: "Πονάει το στομάχι μου, τι να πάρω;" ή "Πώς μπορώ να λύσω την σύμβαση μίσθωσης;"

Ωστόσο, υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη γραμμή που χωρίζει την πληροφόρηση από την επαγγελματική συμβουλή. Όταν πρόκειται για τη δικαιοσύνη και την υγεία, η χρήση εργαλείων όπως το ChatGPT ως "συμβούλων" δεν είναι μόνο παρακινδυνευμένη, αλλά και παράνομη.

Στο ελληνικό δίκαιο, τόσο το δικηγορικό όσο και το ιατρικό λειτούργημα είναι κλειστά και ρυθμιζόμενα επαγγέλματα. Αυτό σημαίνει ότι ο νόμος ορίζει ρητά ποιος έχει το δικαίωμα να παρέχει συμβουλές. Ο Κώδικας Δικηγόρων (Ν. 4194/2013) καθιστά τη νομική συμβουλή αποκλειστικό προνόμιο των εγγεγραμμένων δικηγόρων στον εκάστοτε δικηγορικό σύλλογο. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας (Ν. 3418/2005) περιορίζει τη διάγνωση και τη θεραπευτική καθοδήγηση μόνο σε αδειοδοτημένους ιατρούς.

Στην Ελλάδα, η παροχή νομικών συμβουλών δεν είναι μια ελεύθερη επαγγελματική δραστηριότητα που μπορεί να ασκήσει ο οποιοσδήποτε, αλλά μια ρυθμιζόμενη υπηρεσία που συνδέεται άρρηκτα με το λειτούργημα του δικηγόρου. Υφίσταται ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο που διέπει αυτή τη δραστηριότητα. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δικηγόρων (Νόμος 4194/2013) (ΦΕΚ Α’ 208/2013), όπως τροποποιήθηκε από τον Ν. 4938/2022 (ΦΕΚ Α’ 109/2022), η παροχή νομικών συμβουλών αποτελεί αποκλειστικό έργο του δικηγόρου. Συγκεκριμένα ο Κώδικας Δικηγόρων προσδιορίζει τον ορισμό και το περιεχόμενο του δικηγορικού επαγγέλματος:

Ορισμός: Ο δικηγόρος είναι δημόσιος λειτουργός και ο μοναδικός αρμόδιος για τη νομική καθοδήγηση φυσικών ή νομικών προσώπων.

Περιεχόμενο: Η υπηρεσία περιλαμβάνει την ερμηνεία νόμων, τη σύνταξη νομικών γνωμοδοτήσεων, τη συμβουλευτική υποστήριξη σε συμβάσεις και τη δικαστική εκπροσώπηση.

Επιπλέον, ο νόμος προσδιορίζει και τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται, προκειμένου να μπορεί κάποιος να παρέχει νομικές υπηρεσίες. Για να θεωρείται νόμιμη η παροχή νομικών συμβουλών, ο πάροχος πρέπει:

1. Να κατέχει πτυχίο Νομικής.

2. Να έχει ολοκληρώσει την προβλεπόμενη άσκηση.

3. Να έχει επιτύχει στις εξετάσεις απόκτησης άδειας ασκήσεως επαγγέλματος.

4. Να είναι εγγεγραμμένος σε έναν από τους Δικηγορικούς Συλλόγους της χώρας.

Αν κάποιος παρέχει τέτοιες υπηρεσίες χωρίς να πληροί αυτές τις προϋποθέσεις, τότε προβλέπονται κυρώσεις για αντιποίηση δικηγορικού επαγγέλματος. Σύμφωνα με τον ανωτέρω νόμο, η παροχή νομικών συμβουλών από πρόσωπα που στερούνται τη δικηγορική ιδιότητα συνιστά το ποινικό αδίκημα της αντιποίησης δικηγορικού λειτουργήματος (Άρθρο 175 ΠΚ) και τιμωρείται με φυλάκιση έως ενός έτους ή χρηματική ποινή. Είναι γνωστές οι περιπτώσεις εταιρειών συμβούλων (consulting firms) που παρέχουν «νομικές συμβουλές» χωρίς να απασχολούν δικηγόρους εγγεγραμμένους στους δικηγορικούς συλλόγους. Αυτές οι περιπτώσεις έχουν κριθεί νομολογιακά ότι αποτελούν αντιποίηση δικηγορικού επαγγέλματος και βρίσκονται συχνά στο στόχαστρο των πειθαρχικών και δικαστικών αρχών.

Όπως ακριβώς συμβαίνει με τη δικηγορία, έτσι και η παροχή ιατρικών συμβουλών στην Ελλάδα είναι ένα αυστηρά ρυθμιζόμενο επάγγελμα, καθώς άπτεται του υπέρτατου αγαθού της δημόσιας υγείας. Το νομικό πλαίσιο είναι μάλιστα ακόμη πιο αυστηρό, καθώς η λανθασμένη ιατρική συμβουλή μπορεί να έχει μη αναστρέψιμες συνέπειες. Η παροχή ιατρικών υπηρεσιών διέπεται κυρίως από τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (Νόμος 3418/2005) και τον πρόσφατο Νόμο 4512/2018 για τους Ιατρικούς Συλλόγους. Σύμφωνα με τους νόμους, ιατρικές συμβουλές, διαγνώσεις και θεραπείες επιτρέπεται να παρέχουν μόνο όσοι κατέχουν πτυχίο ιατρικής, έχουν λάβει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και είναι εγγεγραμμένοι στον οικείο Ιατρικό Σύλλογο. Επιπλέον οι νόμοι ορίζουν την ιατρική πράξη με ευρύ τρόπο, περιλαμβάνοντας όχι μόνο τη χειρουργική ή τη συνταγογράφηση, αλλά και την απλή συμβουλευτική που αποσκοπεί στην πρόληψη ή θεραπεία.

Η παροχή ιατρικών συμβουλών από άτομα χωρίς τα παραπάνω προσόντα (π.χ. "εμπειρικούς", εναλλακτικούς θεραπευτές χωρίς πτυχίο ιατρικής, ή life coaches που δίνουν ιατρικές οδηγίες) συνιστά παράνομη πράξη και σύμφωνα με το άρθρο 339 του Ν.4512/2018 προβλέπονται αυστηρές ποινές φυλάκισης και χρηματικά πρόστιμα (φυλάκιση μέχρις ενός έτους και με χρηματική ποινή μέχρι είκοσι χιλιάδες ευρώ) για όσους ασκούν την ιατρική χωρίς πτυχίο.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, προκύπτει το εύλογο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε οντότητα ή πλατφόρμα "προσποιείται" ότι παρέχει αυτές τις υπηρεσίες χωρίς τις απαραίτητες πιστοποιήσεις, ασκεί παράνομη δραστηριότητα. Με τον τρόπο αυτό παραβιάζονται οι προαναφερθείσες διατάξεις, οι οποίες σκοπούν στην προστασία του κοινού από αναρμόδιους "ειδικούς." Επομένως όταν το ChatGPT παρέχει νομικές και ιατρικές συμβουλές παραβιάζει τους άνωθεν νόμους. Αυτή η παραβίαση μπορεί να είναι επικίνδυνη για τον χρήστη.

Για να καταλάβουμε γιατί η εμπιστοσύνη στην AI για κρίσιμα θέματα είναι επικίνδυνη, αρκεί να δούμε τι έχει συμβεί διεθνώς:

Η υπόθεση "Mata v. Avianca": Το 2023, ένας δικηγόρος στη Νέα Υόρκη χρησιμοποίησε το ChatGPT για να συντάξει ένα δικόγραφο. Η AI επινόησε έξι ανύπαρκτες δικαστικές αποφάσεις, με φανταστικούς αριθμούς πρωτοκόλλου και ψεύτικα αποφθέγματα δικαστών. Αποτέλεσμα; Ο δικηγόρος βρέθηκε αντιμέτωπος με βαρύτατα πρόστιμα και πειθαρχικό έλεγχο, ενώ η αξιοπιστία του καταστράφηκε.

Ιατρικές "Ψευδαισθήσεις" (Hallucinations): Σε δοκιμές που έγιναν, διαπιστώθηκε ότι όταν η AI ερωτάται για σπάνιες παθήσεις, τείνει να παραπέμπει σε ιατρικές μελέτες που δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ. Στην ιατρική, μια τέτοια "ψευδαίσθηση" μπορεί να αποβεί μοιραία.

Η παγίδα της "Νομικής Μετάφρασης": Πολλοί χρήστες στην Ελλάδα ζητούν από την AI να μεταφράσει και να αναλύσει ελληνικούς νόμους. Ωστόσο, η AI συχνά μπερδεύει την ελληνική νομοθεσία με το αμερικανικό δίκαιο (Common Law), προτείνοντας λύσεις που νομικά δεν υφίστανται στην Ελλάδα (π.χ. αναφορές σε "ενόρκους" σε αστικές δίκες ή σε νομικούς όρους που δεν έχουν αντίστοιχο στο δικό μας δίκαιο).

Αυτά τα περιστατικά αποδεικνύουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη στερείται κριτικής σκέψης και ηθικής ευθύνης. Ενώ ένας γιατρός ή ένας δικηγόρος θα σας πει "δεν γνωρίζω, πρέπει να το ψάξω", η AI είναι προγραμματισμένη να δίνει πάντα μια απάντηση, ακόμα κι αν αυτή είναι εντελώς λανθασμένη. Τι συμβαίνει όμως αν κάποιος υποστεί ζημία επειδή ακολούθησε την «νομική» ή «ιατρική» συμβουλή της AI;

Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα σε έναν επαγγελματία και μια AI είναι η ευθύνη. Αν ένας δικηγόρος ή ένας γιατρός σάς δώσει μια λανθασμένη συμβουλή, φέρει αστική, πειθαρχική και ενίοτε ποινική ευθύνη. Υπάρχουν μηχανισμοί αποζημίωσης και ελεγκτικά όργανα στους αρμοδίους Δικηγορικούς Συλλόγους.

Η OpenAI (η εταιρεία πίσω από το ChatGPT) έχει φροντίσει να θωρακιστεί νομικά με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό προβλέπεται ρητά σε δύο βασικά κείμενα που αποδέχεται ο καθένας που χρησιμοποιεί την πλατφόρμα, δηλαδή στους Όρους Χρήσης (Terms of Use) και στις Πολιτικές Χρήσης (Usage Policies).

Η OpenAI τον Οκτώβριο 2025 τροποποίησε τους Όρους Χρήσης και τις Πολιτικές Χρήσης ως εξής:

Στην ενότητα των Πολιτικών Χρήσης (Usage Policies), η OpenAI απαγορεύει ρητά τη χρήση των υπηρεσιών της για:

«...την παροχή εξατομικευμένων συμβουλών που απαιτούν άδεια άσκησης επαγγέλματος, όπως νομικές ή ιατρικές συμβουλές, χωρίς την κατάλληλη ανάμειξη ενός αδειοδοτημένου επαγγελματία.»

Αυτό σημαίνει ότι αν το χρησιμοποιήσει ο χρήστης για να βγάλει διάγνωση ή να γράψει δικόγραφο, παραβιάζει τους όρους αυτούς, οπότε η ευθύνη μετακυλίεται αυτόματα στον χρήστη.

Στους Όρους Χρήσης (Terms of Use), υπάρχει μια ενότητα με κεφαλαία γράμματα (για να είναι ευδιάκριτη) που λέει:

"AS IS" (Ως έχει): Οι υπηρεσίες παρέχονται "ως έχουν". Η εταιρεία δεν εγγυάται ότι οι πληροφορίες είναι ακριβείς, πλήρεις ή αξιόπιστες.

Επίσης αναφέρεται ρητά ότι το Output (το αποτέλεσμα) δεν αποτελεί «πηγή αλήθειας» ή υποκατάστατο επαγγελματικής συμβουλής.

Εδώ είναι το "κλειδί". Στην ενότητα «Limitation of Liability», η OpenAI δηλώνει ότι:

«Στον μέγιστο βαθμό που επιτρέπεται από το νόμο, η OpenAI, οι θυγατρικές της και οι δικαιοπάροχοί της δεν θα ευθύνονται για οποιεσδήποτε έμμεσες, παρεπόμενες, ειδικές, αποθετικές ή παραδειγματικές ζημίες...» (indirect, incidental, special, consequential, or exemplary damages).

Με απλά λόγια, η OpenAI δηλώνει ότι δεν φέρει ευθύνη για περιπτώσεις που π.χ. ο χρήστης έχασε μια δίκη ή αν επιδεινώθηκε η υγεία του επειδή την εμπιστεύτηκε.

Στην ενότητα 3. Content (υποενότητα Accuracy), οι όροι αναφέρουν:

«Πρέπει να αξιολογείτε το Output (το αποτέλεσμα) για την ακρίβεια και την καταλληλότητά του για τη δική σας περίπτωση χρήσης, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ανθρώπινης αναθεώρησης (human review), προτού χρησιμοποιήσετε ή μοιραστείτε το περιεχόμενο από τις Υπηρεσίες.»

Με απλά λόγια η OpenAI ξεκαθαρίζει ότι: «Εγώ σου δίνω ένα εργαλείο. Σου απαγορεύω να το δεις ως γιατρό ή δικηγόρο. Αν το κάνεις και πάει κάτι στραβά, φταις εσύ γιατί δεν πήγες σε επαγγελματία όπως σου ζήτησα».

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η OpenAI, η εταιρεία πίσω από το ChatGPT, έχει θωρακιστεί νομικά, μεταφέροντας όλο το ρίσκο στον χρήστη. Στους επίσημους Όρους Χρήσης και στις Πολιτικές προβλέπεται ρητά:

Απαγόρευση Χρήσης: Απαγορεύεται η χρήση της AI για την παροχή νομικών ή ιατρικών συμβουλών χωρίς την παρέμβαση αδειοδοτημένου επαγγελματία. Αν ο χρήστης το κάνει, τότε αυτός παραβιάζει τους όρους χρήσης της πλατφόρμας.

Ρήτρα "AS IS" (Ως έχει): Η εταιρεία δηλώνει ότι παρέχει τις πληροφορίες «ως έχουν», χωρίς καμία εγγύηση ακρίβειας ή ορθότητας.

Περιορισμός Ευθύνης: Η OpenAI αποποιείται κάθε ευθύνη για ζημίες που μπορεί να προκύψουν από λανθασμένες απαντήσεις. Νομικά, η ευθύνη για τον έλεγχο της ορθότητας των πληροφοριών ανήκει αποκλειστικά στον χρήστη.

Επομένως: Η ίδια η εταιρεία προειδοποιεί ότι το εργαλείο της δεν είναι πηγή αλήθειας για κρίσιμα ζητήματα. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η ίδια η εταιρεία που έφτιαξε την AI δεν την εμπιστεύεται για τέτοιες χρήσεις. Έτσι λοιπόν η ίδια η εταιρία δηλώνει ότι όταν το ChatGPT απαντά σε νομικά και ιατρικά θέματα που θέτονται από τους χρήστες, οι απαντήσεις δεν αποτελούν νομικές ή ιατρικές συμβουλές κατά την έννοια του νόμου, τις οποίες ο χρήστης πρέπει να εμπιστευτεί και να ακολουθήσει. Από αυτά προκύπτει το τελικό συμπέρασμα: Το ChatGPT δεν είναι ούτε ιατρός, ούτε δικηγόρος.